ATIS METAR en TAF uitgelegd luchtvaartweer leren lezen
Wil je leren hoe je luchtvaartweer leest? Dan kom je al snel drie belangrijke codes tegen: ATIS, METAR en TAF.
Deze codes zitten boordevol informatie over wind, zicht en bewolking. In het begin lijkt het alsof je een geheime taal moet leren, maar met een beetje oefening snap je het zo. In dit artikel lees je op een veilige manier wat deze codes betekenen en hoe je ze kunt gebruiken. We houden het simpel, scherp en op niveau B1, zodat je meteen begrijpt wat er speelt.
Wat is luchtvaartweer?
Luchtvaartweer is niet zomaar een weersbericht. Het is speciaal gemaakt voor piloten en verkeersleiders. Het geeft exact aan wat er gebeurt op en rond een vliegveld.
Je hebt drie hoofdbronnen: de METAR (de actuele stand van zaken), de TAF (de verwachting voor straks) en de ATIS (de audio-uitzending op de radio).
Deze drie werken samen. De METAR vertelt wat er nu is, de TAF vertelt wat er waarschijnlijk komt, en de ATIS geeft de belangrijkste info via de radio.
Wat is een METAR?
Een METAR is een Meteorological Aerodrome Report. Dit is een actueel weerbericht voor een specifiek vliegveld.
Meestal wordt er elk uur een nieuwe METAR uitgegeven. Soms, als het weer snel verandert, komt er een extra bericht: een SPECI. De METAR is een momentopname. Hij vertelt je wat er op dat moment gebeurt of wat er net is gemeten.
Het is geen voorspelling. Voor piloten is dit essentieel om te bepalen of het veilig is om te vliegen (VFR of IFR) en welke startbaan gebruikt kan worden. De METAR gebruikt een standaardcode die over de hele wereld hetzelfde is, zodat iedereen het snapt, ongeacht de taal.
Wat is een TAF?
Een TAF is een Terminal Aerodrome Forecast. Dit is de verwachting voor de directe omgeving van een vliegveld.
In tegenstelling tot de METAR, die vertelt wat er nu is, vertelt de TAF wat er gaat gebeuren. Een TAF is meestal 9, 12, 18 of 24 uur geldig. De TAF gebruikt dezelfde code als de METAR, maar voegt tijdsvakken toe.
Dit helpt je om te zien hoe het weer verandert gedurende de dag. Bijvoorbeeld: in de ochtend is er mist, maar in de middag klaart het op.
Wat is ATIS?
ATIS staat voor Automatic Terminal Information Service. Dit is geen geschreven code, maar een audio-uitzending.
Je hoort dit via de radio. De ATIS is een opname die regelmatig wordt vernieuwd. Het bevat de belangrijkste informatie uit de METAR, plus operationele details zoals welke landingsbaan in gebruik is en welke frequenties je moet gebruiken. Een piloot luistert naar de ATIS voordat hij contact opneemt met de toren.
Zo weet je zeker dat je de laatste info hebt. De ATIS is een samenvatting: minder gedetailleerd dan een METAR, maar makkelijker te horen tijdens het vliegen.
De structuur van een METAR stap voor stap
Een METAR heeft een vaste volgorde. Als je die volgorde kent, kun je elke code lezen.
Hieronder leggen we de delen uit met een voorbeeld. Let op: we schrijven de codes in hoofdletters, maar in tekst leggen we het uit in normaal Nederlands. Voorbeeld: METAR EDDM 011220Z 26012KT 220V290 9999 -RA SCT020 BKN035 18/14 Q1013 NOSIG
Type en station
Het begint met METAR of SPECI. METAR is de gewone uurlijkse update.
Tijd van waarneming
SPECI is een extra update bij snel veranderend weer. Daarna volgt de ICAO-code van het vliegveld, bijvoorbeeld EDDM (München). Dit is altijd vier letters.
Wind
Gebruik deze code om het vliegveld te herkennen, niet de IATA-code (die is voor passagiers). De tijd staat in UTC (Zulu-tijd).
In het voorbeeld is het 011220Z. Dit betekent: dag 01, tijd 12:20 UTC.
Zicht en RVR
De Z staat voor Zulu, wat UTC betekent. Vergeet niet om dit om te rekenen naar lokale tijd als dat nodig is. Een METAR is maximaal 60 minuten oud tenzij er een SPECI is. De wind wordt altijd weergegeven als richting waarvandaan de wind komt, gevolgd door de snelheid in knopen (KT).
Weersverschijnselen
In het voorbeeld: 26012KT. Dat is wind uit het westen (260 graden) met 12 knopen.
Bewolking
Als de wind varieert, staat dat erbij: 220V290 betekent dat de windrichting varieert tussen 220 en 290 graden. Als er windstoten zijn, staat er een G in: 12G18KT betekent gemiddeld 12 knopen met uitschieters naar 18. Het zicht is in meters of mijlen. 9999 betekent 10 kilometer of meer, dus prima zicht.
Als het zicht minder is, staat er bijvoorbeeld 5000 (5000 meter). Bij heel slecht zicht (minder dan 2000 meter) krijg je RVR: Runway Visual Range.
Temperatuur en dauwpunt
Dit is het zicht specifiek op de landingsbaan, bijvoorbeeld R23/0500 (baan 23, zicht 500 meter). Wil je weten wat de lichten op een landingsbaan betekenen? Wat gebeurt er nu? In het voorbeeld -RA.
Dit betekent lichte regen. De code heeft een intensiteit (− is licht, + is zwaar) en een soort (RA is regen, BR is mist, TS is onweer).
Luchtdruk (QNH)
Andere voorbeelden: SN (sneeuw), DZ (motregen). De bewolking wordt aangegeven met hoeveelheid en hoogte. SCT020 betekent 3/8 tot 4/8 bewolking (scattered) op 2000 voet. BKN035 betekent 5/8 tot 7/8 bewolking (broken) op 3500 voet. FEW is weinig, OVC is overdekt (helemaal bewolkt). Dit staat als 18/14.
De eerste waarde is de temperatuur in graden Celsius (18°C), de tweede het dauwpunt (14°C). Het verschil tussen temperatuur en dauwpunt geeft aan of er mist kan ontstaan: klein verschil betekent mistgevaar.
Trend en opmerkingen
De luchtdruk wordt weergegeven als Q1013. Dit is de QNH in hectopascal.
Deze waarde gebruik je om de hoogtemeter in te stellen zodat je veilig kunt landen. Als laatste staat er soms een trend, zoals NOSIG (geen significante verandering verwacht), BECMG (wordt), of TEMPO (tijdelijk). Dit helpt je om in te schatten of het weer snel verandert.
De structuur van een TAF stap voor stap
Een TAF lijkt op een METAR, maar met tijdsvakken. Hieronder leggen we de delen uit met een voorbeeld.
Voorbeeld: TAF EHSB 050500 050918 14008KT 5000 BR BKN007 BECMG 1012 20011G21KT 9999 NSW FEW015 SCT018
Type en station
Het begint met TAF. Soms zie je AMD (aangepast) of COR (gecorrigeerd). Daarna volgt de ICAO-code, bijvoorbeeld EHSB (volken).
Datum en tijd van uitgifte
050500 betekent: dag 05, tijd 05:00 UTC. De TAF wordt meestal elke 3 uur uitgegeven. 050918 betekent: geldig vanaf dag 05 om 09:00 UTC tot dag 05 om 18:00 UTC. De eerste twee cijfers zijn de begindag, de volgende vier cijfers zijn begintijd en eindtijd in 24-uursformaat.
Periode van geldigheid
De eerste regel van een TAF bevat altijd wind, zicht en bewolking.
De verwachting: wind, zicht, weer, bewolking
In het voorbeeld: 14008KT (wind uit 140 graden met 8 knopen), 5000 (zicht 5000 meter), BR (mist), BKN007 (broken bewolking op 700 voet). De TAF gebruikt speciale woorden om veranderingen te beschrijven:
Tijdsvakken: BECMG, TEMPO, PROB
In het voorbeeld: BECMG 1012 20011G21KT 9999 NSW FEW015 SCT018. Tussen 10:00 en 12:00 UTC wordt de wind 200 graden met 11 knopen en gusts tot 21 knopen, het zicht wordt 10 kilometer of meer, geen speciaal weer (NSW), en de bewolking wordt few op 1500 voet en scattered op 1800 voet.
- BECMG: de omstandigheden veranderen geleidelijk naar de nieuwe waarden. Bijvoorbeeld: BECMG 1012 betekent tussen 10:00 en 12:00 UTC verandert het weer.
- TEMPO: tijdelijke veranderingen, meestal korter dan een uur.
- PROB30: 30 procent kans dat de volgende groep gebeurt. Soms ook PROB40.
Hoe ATIS werkt in de praktijk
ATIS is een audio-opname die elke 30 minuten of bij grote veranderingen wordt bijgewerkt. Elke uitzending heeft een lettercode, bijvoorbeeld "Information Alpha".
- De actuele METAR-info (wind, zicht, bewolking).
- Welke landingsbaan in gebruik is.
- Frequenties voor toren, grond en dergelijke.
- Speciale opmerkingen, zoals werkzaamheden of vogelgevaar.
Als je live luchtvaartcommunicatie wilt beluisteren, hoor je: Een piloot noemt de letter van de ATIS bij het bellen van de toren, zodat de verkeersleider weet dat je de laatste info hebt gehoord.
Verschillen tussen METAR, TAF en ATIS
De METAR is een gedetailleerd rapport van wat er nu is. De TAF is een voorspelling voor de komende uren.
De ATIS is een samenvatting voor de radio, met extra operationele info. Gebruik ze samen: check de METAR en TAF voor je vlucht, en luister naar ATIS als je in de buurt van het vliegveld bent. Een veelgestelde vraag is wat het verschil is tussen METAR en TAF.
Het antwoord: METAR is nu, TAF is straks. Een andere vraag is wat het verschil is tussen METAR en ATIS: METAR is een code op scherm, ATIS is audio op de radio met extra info.
Praktische tips voor het lezen van luchtvaartweer
Begin met het herkennen van de vaste volgorde. Oefen met echte voorbeelden van je favoriete vliegveld, of ontdek waarom vliegtuigen soms rondjes vliegen voor de landing.
Gebruik een app of website om METAR en TAF op te zoeken.
Let op de tijd: altijd UTC. Vergeet niet om de QNH in te stellen op je hoogtemeter. En luister altijd naar ATIS als je vliegt.
Een handige truc: zoek eerst de ICAO-code op, dan de tijd, dan de wind. Daarna pas het zicht en de bewolking. Zo bouw je het bericht stap voor stap op.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Wat is het verschil tussen een METAR en een TAF?
Een METAR is een actueel weerbericht voor een vliegveld, uitgegeven elk uur of bij speciale gebeurtenissen.
Wat is het verschil tussen METAR en ATIS?
Het laat zien wat er nu is. Een TAF is een verwachting die de meest waarschijnlijke omstandigheden beschrijft voor de komende 9 tot 24 uur.
Beide gebruiken dezelfde code, maar de TAF voegt tijdsvakken toe om veranderingen te tonen. Een METAR is een gecodeerd bericht dat je op een scherm leest, met gedetailleerde minuut-voor-minuut informatie over wind, zicht, bewolking en druk. Een ATIS is een audio-opname die je via de radio hoort. Het bevat een samenvatting van de METAR, plus operationele details zoals gebruikte landingsbanen, frequenties en speciale opmerkingen voor het vliegveld.
Hoe lees je een TAF in de luchtvaart?
Om een TAF te lezen, kijk je eerst naar de datum en tijd van uitgifte en de geldigheidsperiode.
De eerste regel geeft de basisweersomstandigheden (wind, zicht, bewolking). Daarna volgen tijdsvakken met BECMG, TEMPO of PROB om veranderingen te beschrijven. Let op de Zulu-tijd (UTC) en oefen met echte voorbeelden om de codes sneller te herkennen.